Złoty okres medycyny miał miejsce w państwie arabskim

Dużo korzystniej przedstawiały się stosunki w potężnym państwie arabskim, w którym nastał tzw. złoty okres medycyny. Liczni znakomici lekarze zajmowali się równocześnie dentystyką, a w myśl ówczesnej zasady, że usuwanie zębów jest złem koniecznym, rozwinęli różne sposoby ich leczenia. Ubytki w zębach wypełniano mastyksem z ałunem lub, jak zalecał Mezue (786—889), złotą folią — sposób, który w ulepszonej formie przetrwał do naszych czasów. Przy zapaleniach Ali Abbas (X w.) sto-sował kauteryzację miazgi zębowej przez wprowadzenie rozżarzonej igły do kanału korzeniowego.

Obraz rentgenowski i jego wady

Zasadniczą wadą obrazu rentgenowskiego jest jego spłaszczenie, a więc zatarcie czytelności szczegółów. Próby przedstawienia obrazu zębów na rentgenogramie w postaci plastycznej, trójwymiarowej doprowadziły do powstania techniki wykonywania zdjęć stereoskopowych. Widzenie przestrzenne polega na tym, że lewe oko odbiera nieco inny, odrobinę przesunięty obraz w stosunku do tego, co odbiera oko prawe. Aby uzyskać zdjęcie stereoskopowe wykonuje się więc dwa zdjęcia tego samego zęba na dwóch błonach rentgenowskich, w pierwszym przesuwając ognisko lampy rentgenowskiej w lewo o 3,3 cm od prześwietlanego zęba, a w drugim w prawo o 3,3 cm. Różnica więc dla obu zdjęć będzie wynosić 6,6 cm, czyli tyle, ile średnio wynosi rozstawienie źrenic. Oba zdjęcia ustawia się w specjalnej przeglądarce stereoskopowej, tak aby prawe znalazło się po stronie prawej, lewe zaś po lewej stronie przeglądarki. Podczas oglądania uzyskuje się wrażenie trójwymiarowości obrazu.

Czasy nowożytne a medycyna

Rozwijająca się kultura duchowa i materialna Odrodzenia była wyrazem pozytywnych społecznych przemian, zachodzących w tym okresie, co z czasem odbiło się korzystnie również na postępie medycyny. Obja- wem tego w zakresie dentystyki było stanowisko znakomitego przedstawiciela włoskiej szkoły jatrochemicznej, Jerzego Bagliviego, odnośnie do znaczenia higieny jamy ustnej dla ogólnego zdrowia. Prawidłowy przebieg procesu trawienia uzależniał on od sprawnego żucia. To stało się przyczyną, że wrócono do dawnej metody, przez wiele lat nie stosowanej, mianowicie wypełniania ubytków w zębach złotą folią. Twórca jatro- chemii, Niemiec Teofrastus Paracelsus (1493—1541), pierwszy zwrócił uwagę na szkodliwy wpływ ołowiu i rtęci na błonę śluzową jamy ustnej.

Jakie rozróżniamy postacie zwarcia?

— obcęgowate (labidontia),

— dachówkowate (stogodontia),

—- tyłozwarcie (opishodontia),

Proces wykonywania zdjęć zębów górnych

Podczas wykonywania zdjęć zębów górnych — cjd kła do kła — układamy film pionowo, długą osią równolegle do długiej osi zęba. Przy zdjęciach pozostałych zębów — poprzecznie do długiej osi zęba. Przed wprowadzeniem filmu do jamy ustnej należy dogiąć go do kształtu łuku zębowego. Pacjent przytrzymuje film w jamie ustnej palcem wskazującym lub kciukiem ręki przeciwnej, do strony, po której wykonuje się zdjęcie, np. przy zdjęciach strony prawej — lewą ręką. Można też w tym celu używać specjalnych filmotrzymaczy. Należy pamiętać, że pacjent powinien tak przyciskać film opuszką palca do korony zęba, aby nie nastąpiło jego ugięcie w obrębie podniebienia, które da zniekształcenie obrazu radiologicznego. Film w jamie ustnej ustawia się w ten sposób, aby wystawał on około 5 mm ponad korony zębów, co przy ustawieniu tubusa pod kątem da na kliszy obraz całego zęba wraz z koroną.

Pionowe i poziome obciążenie zębów

Na uzębienie oddziałują siły żucia oraz siły mięśni policzków, warg i języka. Największe są siły żucia, które w przypadku zębów trzonowych osiągać mogą 80 kG. Obciążają one zęby w różnych kierunkach, jednak upraszczając zagadnienie najczęściej wyróżnia się obciążenie pionowe, czyli zgodne z długą osią zęba, i obciążenie poziome — prostopadłe do niej. Duże znaczenie dla lekarza stomatologa posiada znajomość reakcji tkanek przyzębia na obie formy obciążenia zębów.

Pracownia techniczna

Pracownia techniczna składa się z podstawowe pracowni pomocniczych obejmujących: gipsownię, zacji, odlewnię metali i polerownię. Oprócz tego w nicznej wchodzą takie pomieszczenia, jak: magazy stanowiskiem do dyzenfekcji prac, magazyn mater: serwacji i naprawy sprzętu technicznego oraz p i administracji. Wydzielenie poszczególnych pracow: przede wszystkim względami bhp (bezpieczeństwa i higieny pracy). Dążenie, ażeby technik posiadał potrzebny mu sprzęt nieomal w zasięgu ręki, jest niewłaściwe. Większość bowiem prac wykonuje on na siedząco i dlatego potrzeba poruszania się po pracowni jest korzystna dla zdrowia.

Filmy do zdjęć zębowych

Na podstawie zasady izometrii Cieszyńskiego-Diecka zostały opracowane kąty, przy których wykonuje się zdjęcia poszczególnych zębów. Jeżeli tubus lampy skierujemy ku ‚dołowi, to kąt taki nazywamy kątem dodatnim (+). Stosuje się go podczas zdjęć zębów górnych. Kąt ujemny stosuje się podczas wykonywania zdjęć zębów dolnych. Dla poszczególnych grup anatomicznych zębów kąty te wynoszą: siekacze kły przedtrzonowce trzonowce+2jjI . Kąty, przy których wykonujemy zdjęcia zębowe, ustawiamy na podziałce liczbowej, umieszczonej na bocznych powierzchniach głowicy aparatu rentgenowskiego. Aby zachować właściwy kąt, płaszczyzna zgryzu powinna być usytuowana równolegle do płaszczyzny poziomej. Tak więc przy rozwartych ustach w czasie wykonywania zdjęć zębów górnych głowę pacjenta należy pochylić ku dołowi i na odwrót — przy zdjęciach zębów dolnych głowę należy podnieść nieco ku górze.

Masy wyciskowe

Masy wyciskowe zbudowane na podłożu agarowym należą do mas termoplastycznych. Przygotowanie ich do wycisku wymaga podgrzania. Najistotniejszym składnikiem tych mas jest agar (agar—agar) będący wysuszonym śluzem pewnych gatunków wodorostów. Oprócz tego zawierają one składniki mineralne oraz dużą ilość wody, z którą agar tworzy żel. Te hydrokoloidalne masy agarowe stają się płynne po podgrzaniu do odpowiedniej temperatury i tężeją znowu po ochłodzeniu do temperatury około 40°C, wykazując właściwości sprężyste. Proces tężenia jest odwracalny, wobec czego masy te mogą być wielokrotnie uplastyczniane i używane. Dają one dokładne wyciski, ale z uwagi na kłopotliwy sposób przyrządzania i niebezpieczeństwo poparzenia pacjenta zostały one prawie całkowicie wyparte przez masy alginianowe i silikonowe. Masy agarowe używane są obecnie wyłącznie do kopiowania modeli, a więc wówczas, kiedy mając jeden model chcemy uzyskać taki sam drugi. Ze względu na dużą zawartość wody i niebezpieczeństwo zniekształcenia wycisku przez wysychanie należy natychmiast przystępować do odlewania modeli. Najbardziej znanymi u nas agarowymi masami do kopiowania modeli są Dublaga i Virodouble.

Co zaliczamy do grupy mas odkrztałcalych plastycznie?

Do mas wyciskowych nieodkształcalnych, zwanych też twardymi, zaliczamy gips. Ażeby przyspieszyć tężenie gipsu wyciskowego, dodaje się do niego katalizatorów dodatnich. Wyciski gipsowe trzeba najczęściej połamać i dopiero w częściach usunąć z jamy ustnej. Części te należy później poskładać i skleić woskiem. Zachodząca często konieczność łamania wycisków gipsowych wynika stąd, że masa gipsowa po związaniu jest twarda, co nie pozwala na zdjęcie wycisku w całości w przypadkach istnienia tzw. miejsc podchodzących, określanych też podcieniami (ryc. 139). Szczególnie dużo miejsc podchodzących stwarzają częściowe braki uzębienia przy pochyleniu zębów graniczących z lukami. Zaklinowanie wycisku w tych przypadkach jest duże. W celu zwiększenia łamliwości wycisku i uzyskania ostrych konturów odłamów dodaje się do gipsu wyciskowego kredy, talku, lub też glinki. Ostre kontury odłamów ułatwiają ich złożenie. Gips wyciskowy barwi się na kolor różowy, dla odróżnienia go od gipsu modelowego. Dodatek substancji smakowych i zapachowych czyni masę gipsową bardziej znośną dla pacjentów. Wyciski gipsowe są bardzo dokładne, stwarzają jednak pewne trudności przy ich zdejmowaniu, jak również przy oddzielaniu od modelu. Mogą one być sterylizowane i przechowywane dowolnie długo bez obawy zniekształcenia. Do niewątpliwych zalet gipsu należy zaliczyć to, że jest on najtańszym i najbardziej dostępnym materiałem wyciskowym.